Круталевіч Аляксандр Прохаравіч (1894) - Гісторыя версій

Bahach: /* Біяграфія */

2018-09-30T19:29:11Z

‎Біяграфія

Bahach: /* Біяграфія */

2018-09-30T19:22:37Z

‎Біяграфія

Bahach на 19:20, 30 верасня 2018

2018-09-30T19:20:45Z

Bahach на 18:37, 30 верасня 2018

2018-09-30T18:37:44Z

Bahach на 18:37, 30 верасня 2018

2018-09-30T18:37:12Z

Новая старонка

{{Шаблон:Фармуляр
|дата нараджэння=1894
|варыянты імя=Круталевич Александр Прохорович
|прафесія / месца працы=Загадчык кафедры матэматыкі, Бухарскі дзяржаўны педагагічны інстытут
|пол=мужчына
|крыніцы дадзеных=Маракоў А. Расстраляныя ў мінскай унутранай турме НКВД у перыяд Крывавага тунеля смерці
|дата арышту 1=14.12.1936
|дата асуджэння 1=24.11.1937
}}

[[Катэгорыя:Навукоўцы і педагогі]]
[[Катэгорыя:Маракоў Л.У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі]]
[[Катэгорыя:Адкрыты спіс]]

==Біяграфія==

@@ Радок 50: / Радок 50: @@
 Пасада ў БДУ давала магчымасць большменш забяспечыць штодзённыя патрэбы: Аляксандр Прохаравіч быў жанаты і ў 1925 г. ужо меў дзіця. Круталевічы кватаравалі ў так званым доме Пракаповічаў (№ 105) на вуліцы Савецкай, недалёка ад Белпедтэхнікума. Побытавыя ўмовы ў сям’і, як і ў многіх іншых сем’ях беларускіх інтэлігентаў таго перыяду, былі складаныя і не спрыялі навуковай працы. Так, Л. Маракоў адзначае, што ў 1926 г. дом, дзе жыў Круталевіч, быў падзелены на 2 кватэры. У першай з шасці пакояў і агульнай кухні жылі пяць сем’яў і ў другой трохпакаёвай без кухні і электрычнасці – яшчэ тры сям’і.
-Аляксандр Круталевіч актыўна супрацоўнічаў з Інбелкультам і займаўся распрацоўкай тэрміналагічных слоўнікаў па алгебры, аналітычнай геаметрыі, батаніцы, хіміі, фізікі. Ён добра валодаў рускай мовай, свабодна гаварыў па-польску, умеў чытаць і пісаць па-французску, па-англійску і па-нямецку, таму пры неабходнасці супастаўляў беларускія тэрміны з адзінкамі тэрмінасістэм іншых моў.
+Аляксандр Круталевіч актыўна супрацоўнічаў з Інбелкультам і займаўся распрацоўкай тэрміналагічных слоўнікаў па алгебры, аналітычнай геаметрыі, батаніцы, хіміі, фізіцы. Ён добра валодаў рускай мовай, свабодна гаварыў па-польску, умеў чытаць і пісаць па-французску, па-англійску і па-нямецку, таму пры неабходнасці супастаўляў беларускія тэрміны з адзінкамі тэрмінасістэм іншых моў.
 Трэба адзначыць, што 1920-я гады адметныя суіснаваннем у грамадска-палітычным жыцці краіны дзвюх процілеглых тэндэнцый. З аднаго боку, адбывалася інтэнсіўная беларусізацыя, у Наркамасветы, Наркамземе, Наркамваене, міліцыі, судовых інстанцыях пашыралася справаводства на беларускай мове; у школах беларуская мова ўводзілася як абавязковая, на яе пераводзіліся клубы, хаты-чытальні ў “саўхозах і валасьцёх”; у сямігодках, тэхнікумах і ў вышэйшай школе павялічваўся “беларускі сялянскі элемэнт”, асабліва на рабфаку і педфаку БДУ, у Сельскагаспадарчым інстытуце, школах палітпрасветы і іншых. Але ў той жа час дзяржава пачала планамерна змагацца з найбольш яркімі прадстаўнікамі нацыянальнай інтэлігенцыі. Так, у дакладзе сакрэтнага аддзела ДПУ БССР у ЦК КП(б)Б “О белорусско-эсеровском шовинистическом движении” ад 29 кастрычніка 1925 г. адзначалася, што «''Наркамасветы з’яўляецца буйной цвярдыняй беларускага эсэрства і шавінізму (Некрашэвіч, Красінскі і інш.). Гэтая ячэйка, дзякуючы шавіністычнаму ўхілу нам.[есніка] Наркамасветы Баліцкага, працуе досыць паспяхова. Дзякуючы ёй усе вучэбныя ўстановы ў Мінску захоплены шалёнымі шавіністамі і беларускімі эсэрамі: “маршалак” Беларускай рады апантаны к.-р. [контррэвалюцыянер] Лёсік, Круталевіч, Бадунова Марыя, Смоліч, Кіпель, Рак, Азбукін, Пашковіч (брат), Байкоў, Курыловіч, Дружчыц і інш.''»

@@ Радок 31: / Радок 31: @@
 Антонам і Язэпам Лёсікамі, Міхаілам Піятуховічам, Змітром Сцяпурам і інш.
-Аляксандр Круталевіч, напэўна, быў адораным педагогам. Адна з навучэнак МБПТ Ганна Рабкова ўспамінала: “"'Як зараз памятаю не гучны, але выразны голас выкладчыка матэматыкі: Гуцько да дошкі!''”. У адным з апавяданняў
+Аляксандр Круталевіч, напэўна, быў адораным педагогам. Адна з навучэнак МБПТ Ганна Рабкова ўспамінала: “''Як зараз памятаю не гучны, але выразны голас выкладчыка матэматыкі: Гуцько да дошкі!''”. У адным з апавяданняў
 Леанід Маракоў так абмаляваў матэматыка Аляксандра Пятровіча Круталевіча, прататыпам якога, відавочна, быў Аляксандр Прохаравіч: «''Вясёлы, няўрымслівы быў чалавек! Вучыў іх, будучых настаўнікаў, не толькі іксам і ігрэкам, але і таму-сяму іншаму. Не здавацца, пераадольваць цяжкасці, шукаць выйсце з любых, нават самых тупіковых сітуацый. “Выйсце ёсць заўсёды!” – гаварыў Аляксандр Пятровіч''».
@@ Радок 39: / Радок 39: @@
 Актыўнага маладога чалавека хутка заўважылі ў навукова-педагагічных колах і запрасілі на працу ў вышэйшую школу. Так, 11 верасня 1925 г. праўленне БДУ ў асобе намесніка рэктара Лапоткі прасіла зацвердзіць А.Круталевіча на пасадзе асістэнта пры
-кафедры матэматыкі, і пастановай Наркамасветы БССР ад 2 студзеня 1926 г. за подпісам А. Баліцкага ён быў прызначаны на пасаду асістэнта (праўда, ранейшай датай – з 1 кастрычніка 1925 г., што на той час было звычайнай практыкай). Факультэцкая адміністрацыя  даручыла Аляксандру Круталевічу чытанне самастойных курсаў па тэорыі дэтэрмінантаў і вышэйшай алгебры на ІІ курсе фізіка-матэматычнага аддзялення БДУ, тэорыі лікаў на IV курсе і методыцы матэматыкі на ІІІ курсе. “Падставай для такога даручэння з’явілася выбітная педагагічная дзейнасць Круталевіча ў сярэдняй школе, для якой ім надрукавана некалькі падручнікаў, а таксама яго праца па ўстанаўленні тэрмінаў матэматыкі на беларускай мове”.
+кафедры матэматыкі, і пастановай Наркамасветы БССР ад 2 студзеня 1926 г. за подпісам А. Баліцкага ён быў прызначаны на пасаду асістэнта (праўда, ранейшай датай – з 1 кастрычніка 1925 г., што на той час было звычайнай практыкай). Факультэцкая адміністрацыя  даручыла Аляксандру Круталевічу чытанне самастойных курсаў па тэорыі дэтэрмінантаў і вышэйшай алгебры на ІІ курсе фізіка-матэматычнага аддзялення БДУ, тэорыі лікаў на IV курсе і методыцы матэматыкі на ІІІ курсе. “''Падставай для такога даручэння з’явілася выбітная педагагічная дзейнасць Круталевіча ў сярэдняй школе, для якой ім надрукавана некалькі падручнікаў, а таксама яго праца па ўстанаўленні тэрмінаў матэматыкі на беларускай мове''”.
-У першай палове 1920-х гг. А. Круталевіч актыўна ўдзельнічаў у працы фізіка-матэматычнай секцыі Навуковага таварыства пры БДУ, на працягу доўгага часу быў яго сакратаром. У часопісах “Школа і культура Савецкай Беларусі”  (у 1920 г.), “Весьнік Наркамасветы” (у 1921 –1922 гг.), “Полымя” (у 1924 – 1926 гг.) нярэдка з’яўляліся рэцэнзіі, водгукі і бібліяграфічныя
+У першай палове 1920-х гг. А. Круталевіч актыўна ўдзельнічаў у працы фізіка-матэматычнай секцыі Навуковага таварыства пры БДУ, на працягу доўгага часу быў яго сакратаром. У часопісах “Школа і культура Савецкай Беларусі”  (у 1920 г.), “Весьнік Наркамасветы” (у 1921 –1922 гг.), “Полымя” (у 1924 – 1926 гг.) нярэдка з’яўляліся рэцэнзіі, водгукі і бібліяграфічныя агляды, падрыхтаваныя вучоным.
 Верагодна, што А. Круталевіч працаваў над дысертацыяй. Так, ён праводзіў тэарэтычныя даследаванні па праблеме рашэння лікавых раўнанняў, а ў лютым 1927 г. быў нават камандзіраваны ў Ленінград для знаёмства з расійскімі педагагічнымі ўстановамі і працы ў бібліятэках Акадэміі навук, публічнай, універсітэцкай. Пра яго навуковы аўтарытэт сведчыць той факт, што ў якасці дэлегата ад БДУ вучоны быў накіраваны на Усесаюзны з’езд матэматыкаў, які праходзіў у Маскве вясной 1927 г.
-Пастановай Народнага камісарыята асветы ў кастрычніку таго ж года Аляксандр Круталевіч быў прызначаны на пасаду дацэнта кафедры матэматыкі. Станоўчы водгук пра яго навуковую і вучэбную дзейнасць падрыхтаваў старшыня фізіка-матэматычнай прадметнай камісіі БДУ прафесар Яўхім Сіроцін. Ён лічыў, што “асістэнцкая пасада ўжо не адпавядае аб’ёму той
+Пастановай Народнага камісарыята асветы ў кастрычніку таго ж года Аляксандр Круталевіч быў прызначаны на пасаду дацэнта кафедры матэматыкі. Станоўчы водгук пра яго навуковую і вучэбную дзейнасць падрыхтаваў старшыня фізіка-матэматычнай прадметнай камісіі БДУ прафесар Яўхім Сіроцін. Ён лічыў, што “''асістэнцкая пасада ўжо не адпавядае аб’ёму той
-працы, якую праводзіць А. П. Круталевіч у сценах Універсітэта” і адзначаў, што “за два гады дзейнасці Круталевіча ў якасці асістэнта праца яго… атрымала вялікае паглыбленне ў бок чыстай навукі і выразілася ў з’яўленні новых друкаваных падручнікаў, перакладаў і навуковых паведамленняў, як у друкаваным, так і рукапісным выглядзе…”.
+працы, якую праводзіць А. П. Круталевіч у сценах Універсітэта''” і адзначаў, што “''за два гады дзейнасці Круталевіча ў якасці асістэнта праца яго… атрымала вялікае паглыбленне ў бок чыстай навукі і выразілася ў з’яўленні новых друкаваных падручнікаў, перакладаў і навуковых паведамленняў, як у друкаваным, так і рукапісным выглядзе…''”.
 Пасада ў БДУ давала магчымасць большменш забяспечыць штодзённыя патрэбы: Аляксандр Прохаравіч быў жанаты і ў 1925 г. ужо меў дзіця. Круталевічы кватаравалі ў так званым доме Пракаповічаў (№ 105) на вуліцы Савецкай, недалёка ад Белпедтэхнікума. Побытавыя ўмовы ў сям’і, як і ў многіх іншых сем’ях беларускіх інтэлігентаў таго перыяду, былі складаныя і не спрыялі навуковай працы. Так, Л. Маракоў адзначае, што ў 1926 г. дом, дзе жыў Круталевіч, быў падзелены на 2 кватэры. У першай з шасці пакояў і агульнай кухні жылі пяць сем’яў і ў другой трохпакаёвай без кухні і электрычнасці – яшчэ тры сям’і.
@@ Радок 53: / Радок 52: @@
 Аляксандр Круталевіч актыўна супрацоўнічаў з Інбелкультам і займаўся распрацоўкай тэрміналагічных слоўнікаў па алгебры, аналітычнай геаметрыі, батаніцы, хіміі, фізікі. Ён добра валодаў рускай мовай, свабодна гаварыў па-польску, умеў чытаць і пісаць па-французску, па-англійску і па-нямецку, таму пры неабходнасці супастаўляў беларускія тэрміны з адзінкамі тэрмінасістэм іншых моў.
-Трэба адзначыць, што 1920-я гады адметныя суіснаваннем у грамадска-палітычным жыцці краіны дзвюх процілеглых тэндэнцый. З аднаго боку, адбывалася інтэнсіўная беларусізацыя, у Наркамасветы, Наркамземе, Наркамваене, міліцыі, судовых інстанцыях пашыралася справаводства на беларускай мове; у школах беларуская мова ўводзілася як абавязковая, на яе пераводзіліся клубы, хаты-чытальні ў “саўхозах і валасьцёх”; у сямігодках, тэхнікумах і ў вышэйшай школе павялічваўся “беларускі сялянскі элемэнт”, асабліва на рабфаку і педфаку БДУ, у Сельскагаспадарчым інстытуце, школах палітпрасветы і іншых. Але ў той жа час дзяржава пачала планамерна змагацца з найбольш яркімі прадстаўнікамі нацыянальнай інтэлігенцыі. Так, у дакладзе сакрэтнага аддзела ДПУ БССР у ЦК КП(б)Б “О белорусско-эсеровском шовинистическом движении” ад 29 кастрычніка 1925 г. адзначалася, што «''Наркамасветы з’яўляецца буйной цвярдыняй беларускага эсэрства і шавінізму (Некрашэвіч, Красінскі і інш.). Гэтая ячэйка, дзякуючы шавіністычнаму ўхілу нам.[есніка] Наркамасветы
+Трэба адзначыць, што 1920-я гады адметныя суіснаваннем у грамадска-палітычным жыцці краіны дзвюх процілеглых тэндэнцый. З аднаго боку, адбывалася інтэнсіўная беларусізацыя, у Наркамасветы, Наркамземе, Наркамваене, міліцыі, судовых інстанцыях пашыралася справаводства на беларускай мове; у школах беларуская мова ўводзілася як абавязковая, на яе пераводзіліся клубы, хаты-чытальні ў “саўхозах і валасьцёх”; у сямігодках, тэхнікумах і ў вышэйшай школе павялічваўся “беларускі сялянскі элемэнт”, асабліва на рабфаку і педфаку БДУ, у Сельскагаспадарчым інстытуце, школах палітпрасветы і іншых. Але ў той жа час дзяржава пачала планамерна змагацца з найбольш яркімі прадстаўнікамі нацыянальнай інтэлігенцыі. Так, у дакладзе сакрэтнага аддзела ДПУ БССР у ЦК КП(б)Б “О белорусско-эсеровском шовинистическом движении” ад 29 кастрычніка 1925 г. адзначалася, што «''Наркамасветы з’яўляецца буйной цвярдыняй беларускага эсэрства і шавінізму (Некрашэвіч, Красінскі і інш.). Гэтая ячэйка, дзякуючы шавіністычнаму ўхілу нам.[есніка] Наркамасветы Баліцкага, працуе досыць паспяхова. Дзякуючы ёй усе вучэбныя ўстановы ў Мінску захоплены шалёнымі шавіністамі і беларускімі эсэрамі: “маршалак” Беларускай рады апантаны к.-р. [контррэвалюцыянер] Лёсік, Круталевіч, Бадунова Марыя, Смоліч, Кіпель, Рак, Азбукін, Пашковіч (брат), Байкоў, Курыловіч, Дружчыц і інш.''»
 Прыблізна з сярэдзіны 1920-х гг. “кампетэнтныя органы” імкнуліся ўсяляк скампраметаваць А. Круталевіча перад калегамі. У матэрыялах Камісіі па інтэлігенцыі (сакавік 1926 г.) яму даецца наступная характарыстыка: “палітычна не чэсны, кар’ерыст, шантажыст”. Паказальна, што ў такім жа стылі характарызуюцца і многія іншыя дзеячы беларускай навукі і культуры: [[Азбукін Мікалай Васільевіч (1894)|Мікалай Азбукін]], [[Бялькевіч Іван Кандратавіч (1883)|Іван Бялькевіч]], [[Вазнясенскі Аляксандр Мікалаевіч (1888)|Аляксандр Вазнясенскі]], [[Даўгяла Дзмітрый Іванавіч (1868)|Дзмітрый Даўгяла]], Хведар Імшэннік, Канстанцін Міцкевіч, [[Лёсік Язэп Юр'евіч (1883)|Язэп Лёсік]], Іван Луцэвіч, [[Смоліч Аркадзь Антонавіч (1891)|Аркадзь Смоліч]], [[Цвікевіч Аляксандр Іванавіч (1888)|Аляксандр Цвікевіч]], Леў Цвяткоў, [[Чаржынскі Уладзіслаў Вікенцьевіч (1897)|Уладзіслаў Чаржынскі]], [[Шчакаціхін Мікалай Мікалаевіч (1896)|Мікалай Шчакаціхін]] і інш.

@@ Радок 3: / Радок 3: @@
 |дата нараджэння=1894
 |варыянты імя=Круталевич Александр Прохорович
 |прафесія / месца працы=Загадчык кафедры матэматыкі, Бухарскі дзяржаўны педагагічны інстытут
 |пол=мужчына
@@ Радок 16: / Радок 19: @@
 ==Біяграфія==

@@ Радок 1: / Радок 1: @@
 {{Шаблон:Фармуляр
 |дата нараджэння=1894
 |варыянты імя=Круталевич Александр Прохорович
@@ Радок 12: / Радок 13: @@
 [[Катэгорыя:Маракоў Л.У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі]]
 [[Катэгорыя:Адкрыты спіс]]
+[[Катэгорыя:Фотаздымкі]]
 ==Біяграфія==